تاریخ و ادبیات لرستان

سؤار

veys — Thu, 14 Aug 2008 19:10:18 GMT

ائ ســؤارئ مَــنمه دِه انتظارت ............

برای احد چگنی

veys — Sun, 03 Aug 2008 11:47:18 GMT

تقدیم به جناب آقای احد چگنی و تمام چگنی های دور از لرستان

کوه یافته

ما این جا شاهد هستیم که همه روزه «کشکان» [1] در نای تمام ناله هایش -حتی در قحط سال امسال- با پنهان شدن خورشید در پس «کُر به ایی» [2] و «یافته» [3] فرزندان غربیش را «می لاؤاند» [4] ؛ و دست به پیشانی نظاره گر دور دستهاست.

ما اینجا می بینیم که «یافته» این عروس قشنگ و سنگین، هر روز از غم غربت فرزندانش از دل و جان «هوره» [5] می خواند. بارها شنیده ایم پژواک صدای چوپانانی را که در تنگ «گلیج» [6] این گونه بانگ «علیسونه» [7] سر داده :

نمئ ری دو خاطرم نه همه وختئ رَتی ؤ نِیای دِه کُنج دلم یه داغ سختئ [8]

چـئ کـنم چـئ نـکنم جام تَنگلاته دوســـه کَم دو پَــر شــؤ سـیم اَنـگلاته [9]

هر روز صدای برادران «ستره» پوشَت را می شنوم که با ناله های سوزناک «کمانچه» به «اسبئ کو» این مادر سپیدموی من و تو گله می کنند که چرا «هرور» [10] اندکی سر خم نمی کند تا آن مسافر غریب برای دیدار یار از ستیغ قله اش بگذرد و به سراب دوره بیاید:

ائ هرورئ سر بچمو بگوآرم یه دوس نازک دلئ ده دوره دارم [11]

اینجا گاهی وقت ها اسبئ کو هم از فرط دلتنگی شما، با ساکنانش قهر می کند:

ای هرور تا او هرور تا تنگ مرو اسبئ کو اؤرئ گِرت چی زن قهرو [12]

بارها تمام سنگ های «پاپیل» [13] کشکان و «طاق پیل» [14] اشکسه را دیده ام که تسبیح در مشت برای بازگشت مسافرشان «چـِل سرو» [15] می گیرند:

تو دیر مه دیر وه دیریت قسم آگر دیری کتیسه جَسَه ام [16]

هر بهاران بارها لاله های سر به زیر و شقایق های دلسوخته ی سرزمین تان را دیده ام که مویه کنان چشم به «مله شبانان» دوخته اند، من ناله های «رفتخان» ، «نایه کش» و «چنگایی» [18] و ... را شنیده ام که قبل از پیوستن به «گِلال» [17] و «کشکان» سراغ فرزندان غریبستانی شان را می گیرند.

هنوز شوق زنان «گلونی» [19] پوش دیارمان را می بینم که پس از تولد نوزادان شان بی صبرانه آنها را روی دست گرفته و برای آگاهی از چند و چون بازگشت مسافر غریب شان فال «تری تری تـِرالی» [20] می گیرند.

هنوز برادران شیرت را می بینم که هر روز پتک به دوش به پیشواز آفتاب می روند و نان شان را از دل سنگ های «اسبئ کو» در می آورند تا «یافته» شرمسار همت و حمیت شان باشد، آری صدای تیشه های فرهاد گونه شان هنوز پس از قرن ها چشم انتظار وصال شیرینی غریب است.

هنوز هم مادران مان با گلونی های رنگارنگ شان برنو بر دوش پسران می اندازند و آواز سید بیارم [21] سر می دهند و برای مان اسب خیال زین می کنند و به تماشای قیقاچ آنها می نشینند:

سید بیارم سید بیارم جفتئ دسمال حریر اسب خیال زین کنم سیت حا بؤری راه دیر [22]

تا چشم به راه امروز و فردا نباشیم و این راه دور را لااقل در قلب هایمان برش دهیم

امشؤ چارده شؤه برف و بارو یـه مجؤ نشسئمه دس وه زونی چش وه رَه امرو ؤ صؤ [23]

و قزوین به خرم آباد را با ساقه ها ی درختان انار و چنار ، پل بزنیم تا برادرهایمان از روی آن بگذرند و به دیدار سرزمین اجدادی شان بیایند:

پیلئ بستم، پیلئ بستم چو چنار شلت انار برارم زیه وه سرش سرکرده سئصد سوار [24]

همیشه به یادتان بوده و خواهیم بود و برای تان از «مله شبانان» تا «سراب دوره» و «ویسیان» و «تنگ تیر» [25] را با شقایق های سرخ فام آذین بسته ایم.

یا علی مدد

مهدی ویس کرمی

13/5/87

لرستان - خرم آباد

پانوشت ها :

[1] : نام رودخانه ای در بخش چگنی، که یکی از سرشاخه های اصلی رود کرخه است

[2] و [3] : نام دو قله ی شکوهمند سفیدکوه یا اسبئ کو لرستان

[4] : با گریه و مویه عزیزی را یاد کردن

[5] : از غمسرودهای رایج در غرب ایران

[6] : تنگه ای در سفیدکوه، محل سقوط هواپیمای توپولف در بهمن 80

[7] : علیدوستی، نام ردیفی ازموسیقی آوازی لری

[8] : معنی بیت: هیچگاه از خاطرم نمیروی چرا که با رفتنت داغ سنگینی بر کنج دلم گذاشته ای.

[9] : معنی بیت: خدایا در این تنگنا چه کنم چرا که یار دیرینم منتظر و چشم به راه من است.

[10] : نام تنگه ای دیگر در سفیدکوه

[11] معنی بیت : ای «هـِرور» سرت را خم کن تا برای دیدار یارم در «دوره» از تو عبور کنم.

[12] معنی بیت: از تنگه ی هرور تا تنگه ی «مرو»، تمام سفیدکوه را مانند زنی که قهر کرده باشد، ابر فرا گرفته است.

[13] و [14] : نام دو پل باشکوه مربوط به زمان ساسانیان، اولی در منطقه ی چگنی و دومی در شهر خرم آباد

[15] : نوعی فال رایج در لرستان

[16] :معنی بیت: تو دور و من از تو دورتر، به دوریت سوگند که آتش در تنم انداخته ای

[17] :رودخانه ی خرم آباد که در منطقه ی ویسیان به کشکان می پیوندد

[18] : نام سه سراب در منطقه ی چگنی

[19] : سربندی ابریشمین که زنان لر به سر می بندند

[20] : نام فالی مخصوص در لرستان که به وسیله ی نوزادن انجام می شود بدین ترتیب که نوزاد را روی دست می گیرند و این اشعار را خطاب به نوزاد می خوانند: تَری تَری ترالی / بچه امسال و پاری / خَوَر دِه حونه خدا داری / ار فلونی امرو میا / پا راسِت ورداری.. بدین معنا که : تو نوزادی هستی که تازه از آن دنیا آمده ای و از خانه ی خدا اطلاع داری اگر فلانی (نام مسافر) امروز می آید پای راستت را از زمین بلند کن..

[21] : از ابیات شادیانه که اکثراً زنان لر در عروسی ها می خوانند.

[22] معنی بیت: دو دستمال حریر برای رقصیدنت می آورم و برایت اسب خیال زین می کنم چرا که راه دوری را در پیش داری

[23] معنی بیت : امشب چهاردهمین شبی است که بی امان برف و باران می بارد، و ما دست به زانو چشم به راه امروز و فردا هستیم

[24] : با چوب درختان انار و چنار پلی ساخته ام، برادرم سردار سیصد سوار تا از رویش بگذرد.

[25] : مله شبانان گردنه ای در بخش چگنی در کنار جاده ی خرم آباد به کوهدشت / ویسیان: محل سکونت دو طایفه ی ویسکرم و شه کرم چگنی / تنگ تیر نام تنگه ای مشرف به رود کشکان در جاده ی خرم آباد به اندیمشک

توضیح: قطعاً ترجمه ی فارسی ابیات لری به اندازه ی متن لری آنها رسا نیست، لکن برای فهم دیگر هموطنان مجبور به ترجمه ی آنها بودیم

لرستان و یارسان (قسمت دوم)

veys — Wed, 30 Jul 2008 11:33:18 GMT

به نقل از نشریه لور

نخستین کسی که کمر به نشر یارسان در ایران زده است «عمرو بن لهب» یا «بهلول ماهی» کُرد تبار بوده است که این آیین را در اورامان پدید آورده است، احتمالاً منظور از «ماه» کوفه «دینور» بوده که از نظر سیاسی زیر نظر خلفای عباسی بوده و خراجش نیز به حاکم کوفه پرداخت می شده است. به اعتقاد اهل حق بهلول معاصر با امام جعفر صادق (ع) بوده است و حتی در خدمت امام نیز کسب فیض و دانش نموده است.

نام چند تن از یاران بهلول که با او همراز و هم عقیده بوده اند بدین سان است: «بابا لُره لرستانی، بابانجوم لرستانی، بابارجب لرستانی و باباحاتم لرستانی، از بهلول و یارانش دوبیتی هایی به زبان کردی و عربی به جای مانده .....(صفی زاده صدیق، دانشنامه نام آوران یارسان، تهران،هیرمند،1376،ص40)

بهلول به همراه چهار نفر از نزدیک ترین یارانش که همگی لرستانی بوده اند نخستین بار به نشر عقاید خود در غرب ایران همت گماردند، آن ها و اصول اعتقادی خود را در قالب شعر و دوبیتی بیان نموده اند. در قالب یکی از این دوبیتی ها بهلول از این چهار یار لرستانی اش نام می برد:

از بهلولنان جه روی زمینی

چار فرشتانم چاکر کرینی

نجومم صالح، رجبم بینی

چنی لـُره بیم جه ما و هفتینی

(یعنی: من بهلول هستم و از روی زمین چهار فرشته را برای چاکری مردم برگزیده ام که «نجوم» ، «صالح» ، «رجب» ، و «لـُره» هستند و در میان ماه و هفت اورنگ با «لُره» بوده ام.)

عید مبعث مبارک

veys — Tue, 29 Jul 2008 19:34:18 GMT

خجسته عید بزرگ مبعث بر عموم مسلمین جهان، خصوصاً تمام لرستانیان و لرها در جای جای کره ی خاکی خجسته و فرخنده باد.

ســـتارهای بدرخـشید و ماه مجلس شد

دل رمـــیده ی ما را انـیس و مـونس شد

نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت

به غـــمزه مساله آموز صد مـــدرس شد

لرستان و یارسان (قسمت نخست)

veys — Mon, 21 Jul 2008 22:04:18 GMT

به نقل از نشریه لور

در ادامه ی روند معرفی شعرا، بزرگان و ادبای لرستانی بر آن شدیم به معرفی چهره هایی از لرستان که در شکل دهی و گسترش آیین «یارسان» اصلی ترین نقش را بر عهده داشته اند بپردازیم. اصلی ترین منابع برای این سلسله مقالات کتب ارزنده ی «دکتر صدیق صفی زاده بورکه ئی» و همچنین نوشته های استاد ارجمند حمید ایزدپناه است. منابع دیگری نیز در باب آیین «یارسان» توسط بزرگان این مکتب نگاشته شده است، اما به دلیل اینکه بیشتر به آداب مذهبی و آیینی یارسان پرداخته اند، از آنها صرفنظر نموده ایم چراکه همان گونه که گفته آمد در این مقال تنها غرض معرفی بزرگان لرستانی این آیین و تا حدودی بررسی جنبه های فرهنگی این آیین از قبیل موسیقی، گاهشماری و ... است.

یارسان آیینی کاملاً است ایرانی، که می تواند به عنوان گنجینه ای غنی و بکر از دانش های مردمشناسی، ادبیات، موسیقی و عرفان محلی ساکنان غرب ایران مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.در این مقالات قصد نداریم در ارتباط با یارسان به مباحثی تکراری و کلیشه ای چون حلول، تناسخ، اصول و عقاید، حقانیت یا عدم حقانیت و مباحثی از این دست بپردازیم چرا که بنا به شرع مقدس اسلام اعتقاد به حلول و تناسخ باطل و مردود است. امروزه برخلاف تبلیغات موجود اکثر پیروان یارسان (علی الخصوص یارسان لرستان) از عقاید غالی و تندروانه مبرا هستند، و اکثراً خود را مسلمان، شیعه و اهل قرآن می دانند همچنین واجبات و محرمات دین اسلام را مراعات می نمایند و از روی عشق و ارادت و در حد اعتدال به مولی الموحدین عشق می ورزند.

متن کامل در لور

یا علی مدد

veys — Wed, 16 Jul 2008 10:04:18 GMT

میلاد مولی الموحدین، مولای درویشان علی (ع) بر تمام پیروان راستینش مبارک

زوه گُـــشن ده عـاشـقـی اول خـــــــدا وه یا علی

کـه گـُت تو جانشیـنِمی ده ری زمــــــی خدا علی

ازل نــوی، غـــزل نوی، فــرشتـه چــی بــِـلَل نوی

وِرَز یـــِنو وه تِـه خـــــــدا نـشـس دِه کـبـریـا عــلی

دَسِش گِرت خدا دِه دَس، دِه جوم عشق مَس مَس

دَمِ خــــــــدا گِـرت نـفـس وه عـشق لافـتـی عـلی ...

شـرف علی، هــــدف عـلی بَـزه بَـزه وه دف عـلی

و هــــو قـــسم که دُرئـشم کشیمه هو هنا علی

شعر از عابد میرزائیان چگنی

بررسی مختصر موسیقی لری

veys — Fri, 11 Jul 2008 21:10:18 GMT

استاد رضا حسنوند (شوريده لرستاني):

در ادبيات موسيقي لري رازناكي هاي منحصر به فردي وجود دارد كه در ديگر فرهنگ ها كمتر ديده ميشود .من جمله ؛هرگاه خواننده در فحواي ساخته خود اميدي را در فراسوي كلام مي بيند با خود زمزمه مي كند كه : تنگِمه نِيل بميرم tangema neil bamirem« به تنگ آمده ام نگذار بميرم» و هرگاه كه در فراسوي ساخته خود اميدي ملاحظه نمي كند مي گويد :« تنگمه بيل بميرم tangema beil bamirem » « به تنگ آمده ام بگذار بميرم» و يا هرگاه لر زبانان اندوهگين مي شوند به زبان لكي« هوره »را سر ميدهند و آنگاه كه لك زبانان شاد مي شوند به زبان لري جاودان سرود « سيت بيارم » را مي آغازند، و اين هارموني نشان مي دهد كه سازندگان اصوات و الحان به عمق و كنه مسايل وارد بوده اند و زبان و مقوميت را ملاك نمي دانسته اند. اما بررسي كلام در حوزه ادبيات خود جاي حرفهاي بسياري دارد. زيرا شنيدن ابيات يا اشعار يا عباراتي كه از روي بي اطلاعي محض براي ساخته هاي لري انتخاب مي شود ،قوت موسيقي را نه تنها پايين مي آورد بلكه روح را نيز مي آزارد.

مطلب کامل را در وبلاگ آقای رضا حسنوند بخوانید:

http://shaeranelakzaban.blogfa.com/post-82.aspx

گفتگو با استاد ایرج کاظمی در لور

veys — Mon, 07 Jul 2008 22:18:18 GMT

استاد به رسانه ها اشاره فرمودید، ابزارها و رسانه هایی چون صداوسیما، وزارت فرهنگ و ارشاد، آموزش و پرورش در این میان(معرفی شاعران لرستان) چه نقشی می توانند به عهده داشته باشند:

صددرصد مؤثرند، به عنوان مثال در ارتباط با نقش آموزش و پرورش در معرفی بزرگان ادبیات لرستان، کاری که بنده سال ها پیش، چه زمانی که در دبیرستان ها و چه زمانی که در دانشگاه ها تدریس می کردم تا به امروز انجام داده ام، این بوده است که هنگام تدریس مفاهیم عروضی مثال هایی از شاعران لرستان آورده ام. مثال هایی از شاعرانی مثل ملامنوچهر، میرنوروز، یا از سیدیعقوب ماهیدشتی-که معتقدم لر بوده اند- اسداله امیرپور امرائی همراه با شناسنامه ی مختصری از این بزرگان ارائه می کردم. این گونه اقدامات را به دبیران و اساتید دانشگاه ها نیز توصیه می کنم باور کنید حافظ، سعدی و مولوی با تمام عظمت شان برای دانش آموزان و دانشجویان ما تکراری شده اند؛ به اعتقاد بنده اشعاری در حوزه ی ادبیات لرستان وجود دارد که نمونه و همتایی برای آنها حتی در آثار شاعران طراز اول مملکتی وجود ندارد. به عنوان مثال مرحوم اسداله امیرپور منظومه ای با گویش لری خرم آبادی دارند با این مطلع :

یه شؤ سرشؤ دیم که دلم هم ده هواته هرچـــن کـه ای دل ده زمــــی حـــرده جـفاته

شؤیا وه سرم رَت که وه سر نؤره یهودی کــسئ نئ که بپرسه ده مه ائ کر، چه بلاته

شما تصور بفرمایید وزن عروضی این شعر به زیبایی هر چه تمام تر در چهارچوب عروضی مربوطه قرار گرفته است. یا اشعاری از دیگر شعرای لرستان وجود دارد که در حد شعرای درجه ی اول این مملکت هستند. در کل باید به طور منسجم و کلاسیک فعالیت هایی از این دست سازمان داده شود تا موجب آشتی و آشنایی نسل جوان با فرهنگ، ادبیات و شعرای سرزمین شان گردد.

متن کامل گفتگو در نشریه لور

درگذشت 20 لرستانی در تهران

veys — Thu, 03 Jul 2008 16:34:18 GMT

یا رب هَنی إه طؤر مِه وَه خَـــم گرفتارَه کسئ

یا إه دیار زنــه ایی، إه جــور مِه خـــوارَه کسئ

هَر مِه بئزار إه زنه ایی، بئچاره آم ؤ دِرمَنه

یا هَــنی هم إه جــــور مِـه إه طالَه بئزاره کسئ

باید بـسزی چوی چُمت، بو وه زخال ؤ دَنگ نَکی

اَگر خریو ؤ بئ کس ؤ قَوهجشِر و ژارَه کسئ ... [1]

خبر یافتیم متأسفانه در اثر ریزش برج 7 طبقه ای متعلق به از ما بهتران، 20 تن از هم استانیهای مان مظلومانه زیر خراوارها خاک جان باختند، این حادثه ی تلخ و جانکاه را به تمام مردم لرستان، به ویژه مردم شریف و نجیب کوهدشت تسلیت عرض می نمائیم، و امیدواریم مسببین این حادثه ی تلخ بدون اغماض، جوابگوی خانواده های داغ دیده و عزادار این عزیزان باشند.

از مسئولان استان (استاندار، نمایندگان، دادگستری، صداوسیما، نشریات و .... ) تقاضا داریم نسبت به این حادثه ی تلخ بی تفاوت نباشند و به خاطر خدا و حقی که از مردم این دیار بر گردنشان است ماجرا را پی گیری نمایند.

بئا بادِ پریشو خاطر ؤ دل تنگ، تو دل تنگ ؤ مِه هم دل تنگ

مِه انوبار ائواره ئا دلالسون شهر سنگ

تو شَکت گذر دو شهر که ژاری دِش مُحونه بئتِ بدآهنگ ....

هَنی هَم لُرسو دل تنگ، هَنی هَم دئلرو غَمبار

خَوَر بئ باد، نئایَه میرنؤروز .... دِیه نارَه طاقتِ دیدار [2]

[1]: شعر از استاد عزیز بیرانوند

[2]: شعر از استاد ایرج رحمان پور

خبرهای بیشتر را در سیمره بخوانید

نکوداشت ملامنوچهر کولیوند

veys — Tue, 24 Jun 2008 21:02:18 GMT

مسئول انجمن ادبی الشتر در گفتگو با لور:

برگزاری همایش منطقه ای زبان و ادبیات لکی در لرستان

کرم الهی مسئول انجمن ادبی شهرستان سلسله ی لرستان (الشتر) در گفتگوی تلفنی با نشریه ی لور با ارائه ی توضیحاتی آخرین مهلت ارسال آثار به دبیرخانه ی همایش را 25 تیرماه سال جاری اعلام کرد.